Van Sint Lievensmonsterkerk
naar Nieuwe Kerk
Een gebouw met een bewogen geschiedenis
Het verhaal achter de kerk
1832 was een rampjaar voor Zierikzee. In de nacht van 6 op 7 oktober veranderde de imposante Sint Lievensmonsterkerk door een grote brand in een ruïne. De kerk was met een lengte van 102 meter en een oppervlakte van 4.100 vierkante meter de grootste kerk van Zeeland en behoorde tot de grootste stadskerken van Nederland. De westenwind zorgde ervoor dat de toren gespaard bleef.
Hoewel herbouw mogelijk leek, werd uiteindelijk besloten de overgebleven muren af te breken. Na verschillende plannen en een inzamelingsactie begon in 1835 de bouw van een nieuwe kruiskerk.
De bouw verliep echter niet voorspoedig. De architect, die ook aannemer van het werk was, ging failliet. Een lang proces volgde en pas in 1845 kon de bouw worden hervat. De plannen waren inmiddels aangepast: de kruiskerk maakte plaats voor een zaalkerk.
Op 21 mei 1848 werd de nieuwe kerk in gebruik genomen. Het gebouw werd opgetrokken in neoclassicistische stijl. De naam lag voor de hand: de Nieuwe Kerk.
Van kerk naar nieuwe bestemming
In 1971 werd De Nieuwe Kerk gesloten. De Hervormde gemeente had voldoende ruimte aan de Gasthuiskerk en het gebouw raakte steeds verder in verval.
In 1977 kwam er een belangrijke wending. De in 1976 opgerichte Stichting Oude Zeeuwse Kerken nam de kerk voor het symbolische bedrag van één gulden over.
Tussen 1978 en 1988 werd het exterieur en interieur in verschillende fasen gerestaureerd. Eind 2011 volgde opnieuw een restauratie van het interieur. Tegelijkertijd werd de kerk heringericht voor multifunctioneel gebruik.
Op 9 april 2014 werd De Nieuwe Kerk officieel heropend door prof. mr. Pieter van Vollenhoven.
Sindsdien is de kerk niet alleen een monument, maar ook een plek voor cultuur, ontmoeting, evenementen en nieuwe initiatieven.
Het orgel
Al voordat de bouw van De Nieuwe Kerk was afgerond, werd nagedacht over de aanschaf van een orgel. In 1846 meldde orgelbouwer C.F.A. Naber uit Deventer zich als eerste gegadigde. Hij stelde een orgel voor met drie klavieren en 39 registers voor 17.865 gulden. De kerkvoogdij vond dit bedrag te hoog.
Daarom werden ook andere orgelbouwers benaderd. Onder meer Kam en Van der Meulen uit Rotterdam en Bätz & Co dienden plannen in. Uiteindelijk ging de keuze tussen een aangepast ontwerp van Naber en het voorstel van Kam en Van der Meulen.
De opdracht ging naar Kam en Van der Meulen. Hun ontwerp voorzag in een tweeklaviers orgel met 33 registers en kostte 13.600 gulden. De bouw verliep snel: in juni 1847 werd de opdracht verstrekt en op 5 november 1848 werd het orgel in gebruik genomen.
Het instrument werd enthousiast ontvangen. Zowel de organisten als de pers waren vol lof over het orgel, dat werd geroemd om zijn “eenvoudig smaakvolle uiterlijk” en krachtige, welluidende toon.
Het classicistische uiterlijk sluit aan bij de stijl van de kerk en is in de oorspronkelijke vorm bewaard gebleven.
Een stukje geschiedenis dat blijft klinken
Het orgel is daarmee niet alleen onderdeel van het interieur van De Nieuwe Kerk, maar ook van haar geschiedenis. Sinds 1848 heeft het instrument de kerk begeleid en is het een herkenbaar onderdeel geworden van de plek.